Lastikler ..
 

 Lastik, Lastikli tüfeklerde hareketi sağlayan, kauçuk ve türevi materyallerden imal edilen ve tüfeklerin performansını doğrudan etkileyen ana bileşendir.

Lastiğin ana maddesi kauçuktur.Kauçuk aslında bir ağaç adıdır. Bu ağacın kendisinden ve özsuyu olan lateksinden elde edilen maddeler endüstride kullanım sahası bulmuştur. Son yıllarda tabii kauçuğun yanı sıra sentetik kauçuğun da üretilmesi ile pek çok kauçuk türü ortaya çıkmıştır. Kauçuğun en önemli özelliği yüksek bir elastikiyete sahip olması yani yeniden eski haline dönebilen bir uzayabilirliğinin olmasıdır. Kauçuk işleme endüstrisinin gelişmesinin ve hemen her sektörde kullanılmasının temelinde de bu vardır.
Lastik, Lastikli tüfeklerde hareketi sağlayan, kauçuk ve türevi materyallerden imal edilen ve tüfeklerin performansını doğrudan etkileyen ana bileşendir.

 

  Tüm dünyada yıllık 15 milyon tonun üstünde kauçuk üretilir; bunun yaklaşık üçte biri doğal kauçuktur. Kalanı, petrolden elde edilen kimyasal maddelerle yapılan yapay (sentetik) kauçuktur. Doğal kauçuk kauçuk ağacının (Hevea brasiliensis) kabuğundan akan sütümsü özsudan (lateks) elde edilir. Bu ağacın en iyi yetiştirildiği bölgeler ekvatorun çevresidir. Doğal kauçuk yetiştiren başlıca ülkeler; Brezilya, Nijerya, Liberya, Zaire, Güney Hindistan, Sri Lanka, Malezya, Endonezya, Tayland ve Filipinler'dir. Doğal kauçuk üretimi plantasyonların (büyük çiftlikler) yanı sıra küçük çiftliklerde gerçekleşmektedir.
      Yapay kauçuk ise, çoğu ülkede petrol arıtma sistemlerinin yakınlarında kurulan fabrikalarda üretilir. U.S.A. başta olmak üzere en çok Japonya, Almanya ve Fransa'da üretilmektedir. 100'ün üzerinde değişik yapay kauçuk türü vardır.  Kauçuk esnek bir maddedir; gerildiğinde kendinin birkaç katı kadar uzatılabilir yada sıkıştırıldığında biçimi değiştirilebilir, ama serbest bırakıldığı zaman gene başlangıçtaki biçim ve boyutlarını alır.
      Güney ve Orta Amerika'da Maya uygarlığından kalan kalıntılarda en az 900 yıllık ham kauçuk topakları bulunmuştur. Avrupa'ya ilk bilgileri getiren Kristof Kolomb'tur. Kolomb, Haiti Yerlileri'ni ağaç sakızından yapılmış bir topla oyun oynarken görmüştü. 18. yüzyılda iki Fransız botanikçi, François Fresneau ve Charles de la Condamine, uzunca bir süre Güney Amerika'da kaldılar. Kauçuk ağacını ilk tanıtan 1730 da Fresneau oldu. Amerika Yerlileri kauçuk ağacına, ağlayan ağaç anlamında cahucho diyorlardı. La Condamine, 1736?da Paris'e kauçuk örnekleri gönderdi ve Yerliler'in kauçuktan nasıl ayakkabı, savaş kalkanı ve şişe yaptıklarını, ayrıca bu maddeden su sızdırmaz malzeme olarak nasıl yararlandıklarını anlatmıştır. 19. yüzyılın ortalarına kadar kauçuk az bulunan ve pahalı bir madde olarak kaldı. Kauçuk başlangıçta yalnızca Güney Amerika'dan ve özellikle de Brezilya'dan sağlanabiliyordu.
     1876'da Henry Wickham, 70 bin kauçuk ağacı tohumu topladı; bunları Londra'nın yakınlarındaki Kew'daki Krallık Botanik Bahçeleri'ne getirdi ve tohumların limonluklara ekilmesini sağladı. Büyük bölümü Asya'daki özellikle Sri Lanka'daki botanik bahçelerine gönderildi. Bu arada 11 kadar fidenin de Malezya'ya ulaştığı sanılıyor. 1889'da Singapur'daki botanik bahçelerinin yöneticiliğine getirilen Henry Nicholas Ridley, yeni bir lateks elde etme yöntemi geliştirdi ve bunun üzerine kauçuk üretimi hızla artmaya başladı. Böylece Güneydoğu Asya'daki plantasyonlardan elde edilen kauçuğun önemi, Güney Amerika'dan gelen yabani kauçuğa göre giderek arttı. 1907'de plantasyon kauçuğu dünyadaki toplan gereksinmenin yüzde 5'ini karşılarken 1914'e gelindiğinde bu oran yüzde 50'nin üzerine çıkmıştır.

  Tüfek lastiklerinde kullanılan ürünler doğal veya sentetik kauçuktur.
Doğal kauçuk ürünleri sahip olduğu bal renginden anlayabilirsiniz. Sentetik kauçuklar ise siyah veya farklı renkte olabilirler.

  İlk üretilen sualtı tüfeklerinde kullanılan lastikler doğal kauçuktu. Fakat doğal kauçuk güneş ve tuzlu suyun etkilerinden kısa sürede etkileniyor ve özellikle bağlantı yerlerinde çatlamalar deformasyonlar oluşmaya başlıyordu. Doğal kauçuğun sahip olduğu esneklik ve hızlı toplama avantajı ömrünün kısa olmasının dezavantajıyla karşılaştırıldığında amatör kullanıcılar için sürekli bir lastik değiştirme ihtiyacı doğuruyordu.
Üreticiler lastiklerin ömürlerinin daha uzun olması için sentetik kauçuk ürünleri kullanmaya başladılar. Bu ürünler de uzun ömürlüydü fakat zor kurulması ve yeterince güçlü atmadığı için çok popüler olamadılar.
90?lı yıllardan itibaren çift komponentli tabir ettiğimiz içi doğal kauçuk ve dış çeperi sentetik kauçuk kaplanmış ürünler kullanılmaya başlandı. Bu türdeki lastikler hem kolay kurulup hızlı atış yapıyor hem de tuzlu su ve güneşin aşındırıcı etkilerine daha uzun süre dayanıyordu.
Şu anda piyasada en çok tercih edilen ve satılan ürünler çift komponentli lastiklerdir.

Lastikler çap olarak farklı modellere göre farklı kalınlıklarda üretilmektedir. 14 mm - 16 mm -18 mm 20 mm  çaplarında üretilen lastiklerin en çok tercih edilenleri 18 mm ve 20 mm ölçülerinde olanlardır. Farklı markalar 17 mm, 17.5 mm, 19 mm, 19.5 mm ve 21 mm gibi ara ölçüler de yapmaktadırlar.
             

Lastiklerin kalınlığı arttıkça, üzerlerinde yük-gerilim-kuvvet biriktirme kabiliyetleri artar.
Kuvvetin değerini etkileyen ise sıkıştırma miktarı ve yay (lastik) sabiti gibi değişkenlerin çarpımıdır. Bunu formüle edersek

KUVVET = SIKIŞTIRMA MİKTARI x YAY (LASTİK) SABİTİ

Kuvvetin artacağı her değer değişiminde sabit kütlede ivme de artacaktır. İvme birim zamandaki hız artışı demek olduğuna göre hız da buna bağlı olarak artacaktır.

Kuvveti (hızı) arttırmak için SIKIŞTIRMA MİKTARI'nı arttırabiliriz. Yani normalde olması gerekenden daha kısa bir lastik takarak gerilme mesafesini arttırır ve lastiğin daha hızlı bir şekilde atış yaptırmasını sağlayabiliriz.

LASTİK SABİTİ'ni değiştirerek yani daha kalın bir lastik takarak da şişi hızlandırabiliriz. Burada dikkat edilmesi gereken zıpkın gövdesinin boyu ve rijitliğidir, 90 cm ve üzerindeki zıpkınlarda  özellikle lastik çapı arttırıldığında veya lastik boyları kısaltıldığında zıpkın gövdesine uygulanan güçten dolayı gövde de eğilme veya esnemeler olabilir ve balistik etkilenir, bu sebeple ahşap veya karbon gövdeli zıpkınlar tercih edilir. Ayrıca belli bir kuvvettin üzerinde enerji şişe aktarılırsa şişte vibrasyonda başlayacaktır. Şişin kalınlığı, ağırlığı vibrasyonu azaltır, zıpkın gövdesinde şiş kanalı olması vibrasyonu azaltır. Aynı enerjiyi tek lastikle uygulamak yerine birden fazla lastikle şişe aktarmakta vibrasyonu azaltır; örnek vermek gerekirse 100 cm lik zıpkında tek 20 cm lik lastiği 24 cm uygulamaktansa 2 adet 16 cm lastik uygulamak daha doğrusal bir atış sağlayacaktır, av esnasında iki adet lastiği kurmak ve zıpkını hazırlamak daha fazla zaman alacağı için bu tarz modifikasyonlar genelde avcılar arasında tercih edilmez. Suda ki asıl gerçek balığı vuran zıpkındaki lastiktir, o lastik avcının en iyi lastik+şiş+zıpkın boyu kombinasyonudur.
Burada dikkat etmemiz gereken bir husus daha var. Lastiklerin kalınlığının yanında iç delik çapını da ölçülerini hesaba katmamız gerekir.
Örnek vermek gerekirse ; 20 mm kalınlığında bir lastiğimiz mevcut. Bunun iç delik çapı ne kadar küçükse o kadar fazla materyal barındıracak ve bu da kuvvet biriktirme kabiliyetini arttıracaktır. Yani 20 mm kalınlığında fakat iç delik çapı 2 mm olan bir lastik, 20 mm kalınlığında fakat iç delik çapı 4 mm olan bir lastikten daha fazla kuvvet biriktirecek ve buna bağlı olarak daha hızlı atacaktır.

 

Standart Lastik Boyları

Ayrıca çevirme lastikler içinde aşağıdaki formül kullanılır

  Lastik gerilme boyu = Lastiğin takılacağı çentik boyu ile kafa arası ölçülerek hesaplanır. Aynı formülde çıkan sonucu ikiye bölerek çevirme olmayan lastikler için boy hesaplanır


16mm=lastik gerilme boyu/3.8*2
18mm= lastik gerilme boyu /3.6*2
19mm= lastik gerilme boyu /3.4*2
20mm= lastik gerilme boyu /3.2*2


  Zaman içinde kullandığımız zıpkına alıştıkça,  farklı lastik kombinasyonlarını denyerek zıpkınımızın mesafesini arttırabiliriz. Örnek vermek gerekirse 100 lük zıpkında 24 cm lik 20 mm çapında lastik kullanılması  zıpkın menzilini 50 cm kadar arttıracaktır,fakat lastik boyu kısaltılmış bu zıpkının ilk başlarda tepmesi fazla olacaktır zaman içinde bilek alıştıkça doğrusal atışlar artacaktır. Ben bu tip modifikasyonlu zıpkınlarımı asıl av bittikten sonra kullanırım ya da özellikle hareketsiz hedeflere alıştırma atışları yaparak bileğim alışana kadar asıl avda kullanmam. Önemli olan kullanıdığınız zıpkına alışmanızdır.

                                                                                           Oğuz Pınar